Chủ nghĩa Lãng mạn Ba Lan

Bởi vì chủ nghĩa Lãng mạn, về một mặt nào đó, là kỷ nguyên nổi dậy, trong đó – như Norwid đã diễn tả rất thi ca trong Năm đề cương (Pięć zarysów) – những thế hệ đã nối tiếp nhau lớn lên “giữa dòng máu xanh, như trong đồng xa cúc lam: từ những sự kiện trước đó, tới những sự kiện mới đây chấm dứt” (“wśród sinej krwi, jak wśród bławatków: od ostatnich do tylko co zaszłych wypadków”). Continue reading Chủ nghĩa Lãng mạn Ba Lan

Văn học Ba Lan 1939-2000: Những vấn đề tuyển chọn

Có một trường đại học bí mật, tiếp nối Đại học Warszawa, hoạt động trong lòng thành phố Warszawa bị chiếm đóng, khuất mắt các nhà chức trách Quốc xã. Các giáo sư từ trước thời chiến giảng bài trong những căn hộ tư, sinh viên sử dụng các tủ sách cá nhân vì thư viện đều đã đóng cửa. Còn có hệ thống trường cấp ba bí mật, kết quả đào tạo vẫn được công nhận khi chiến tranh kết thúc. Những hình thức giáo dục kiểu này tất nhiên không thể mở rộng cho đông đảo thanh thiếu niên được, nhưng giới tinh hoa vẫn có điều kiện tập hợp lại trong chương trình học bí mật về văn chương Ba Lan ở Warszawa. Continue reading Văn học Ba Lan 1939-2000: Những vấn đề tuyển chọn

Thành công vụt sáng của Olga Tokarczuk, tiểu thuyết gia xuất sắc người Ba Lan

Ở giữa phòng là một cái bàn gỗ dài ngoằng, ít nhất một trăm năm tuổi. Phải mất một lúc tôi mới chú ý đến chính Tokarczuk, gần như lẫn vào thiên đường dành cho người mê sách này. Bà ngồi một mình trên chiếc ghế thấp, trông càng nhỏ bé hơn so với chiếc bàn và cuộn mình vào một chiếc khăn choàng, một cặp kính gọng tròn, dày, phản chiếu ánh sáng mùa thu yếu ớt và che khuất tầm mắt. Continue reading Thành công vụt sáng của Olga Tokarczuk, tiểu thuyết gia xuất sắc người Ba Lan

Olga Tokarczuk, Flights (trích)

Mỗi lần xuất phát cho bất kỳ chuyến đi nào, tôi đều lọt ra khỏi vùng phủ sóng. Không ai biết tôi ở đâu. Ở điểm mà từ đó tôi khởi hành? Hay ở điểm mà tôi đang tiến đến? Liệu có một nơi ở giữa không? Tôi có giống cái ngày bị mất khi ta bay về phía đông, và đêm có thêm khi đi về phía tây đó không? Continue reading Olga Tokarczuk, Flights (trích)

Krasznahorkai László, Tây Vương Mẫu giáng hạ (trích)

… mây tụ lại; trời xanh cuồn cuộn rít róng bên trên; mặt trời được cô lại bằng sức mạnh kinh người, vẫn chẳng thể dùng ngôn từ mà diễn tả, đám cá và ếch nhái, bọ và mấy con bò sát nhỏ dưới sông; những chiếc ô tô và xe buýt, từ số 3 đi về phía bắc cho tới số 32 rồi 38, lùi lũi trườn đi trên mặt đường rải nhựa đang bốc hơi được làm song song hai bên bờ kè… Continue reading Krasznahorkai László, Tây Vương Mẫu giáng hạ (trích)

Bohumil Hrabal: Đời là cuộc cà kê bất tận

“Trong những năm gần đây tôi thấy mình đồng cảm với Faulkner khi nhận biết có một nhu cầu viết những câu dài bất tận. Tôi không muốn làm gì hơn ngoài việc chêm vào những dấu phẩy và chỉ một dấu chấm lẻ loi. Tôi nghĩ ông ấy hẳn cũng cảm nhận giống như tôi, chỉ cần hít vào và thở ra. Tôi hít những hình ảnh vào rồi thở chúng bay qua một chấm cuối câu.” Continue reading Bohumil Hrabal: Đời là cuộc cà kê bất tận

Bohumil Hrabal, Bài học khiêu vũ cho người đứng tuổi (trích)

Nếu cả ngàn người khác mặc vừa thì ông chồng bà cũng phải mặc vừa chứ, đấy, bây giờ các cô biết tại sao tôi đã đi ra nghĩa địa nhiều chuyến rồi, và tôi chỉ thấy toàn thanh niên trai tráng ngủ khì giữa các tấm bia chứ không chịu làm việc, còn ở đây tôi đã bảy mươi rồi mà vẫn vui thú đã đời với các cô em cứ như hoàng đế Áo với cô nương Schratt, hứa hẹn làm cho mấy cô những đôi giày khiêu vũ bằng da đỏ như những đôi tôi đã làm cho em gái ông bác sĩ Karafiát, cô ấy cũng sắc nước hương trời, nhưng có một con mắt giả bằng thuỷ tinh, đó là vấn đề, vì ta không hề biết chuyện gì sẽ xảy ra sau đó. Continue reading Bohumil Hrabal, Bài học khiêu vũ cho người đứng tuổi (trích)

Nero, nhà thơ bạo chúa của Kosztolányi Dezső: Sự nguy hiểm của nghệ thuật và tri thức

Một dân chơi sách tại Việt Nam kể rằng trước đây, chuyện tìm thấy bản dịch Nero giống như một khám phá. Đến lượt tôi, vào thời điểm năm 2019, cũng xin được xác nhận rằng đây là một khám phá, thậm chí là một đột phá. Continue reading Nero, nhà thơ bạo chúa của Kosztolányi Dezső: Sự nguy hiểm của nghệ thuật và tri thức

Nádas Péter, “Kẻ nói dối”

Không có dấu hiệu của bất cứ náo động nào phía bên kia cửa. Một cuộc trò chuyện tĩnh lặng. Như thể cô giáo tôi không hề có ở đó. Kể cả cô có ở đó, cuộc trò chuyện nghe chẳng khác gì các cuộc trò chuyện buổi tối khác. Một cuộc trao đổi êm ả, thư thái. Theo kiểu có thể đưa bạn vào giấc ngủ bởi vì nghe như một chuyện cổ tích đang được kể. Tôi khe khẽ kéo tay nắm cửa xuống. Nheo mắt, tôi bước vào căn phòng đầy ánh sáng. Continue reading Nádas Péter, “Kẻ nói dối”

Danilo Kiš, “Tử toàn thư (Trọn một đời người)”

Kể từ đó, với điếu thuốc vắt vẻo trên môi, ông vẽ cả ngày không biết mệt. (Và trong không gian tĩnh lặng, chúng tôi có thể nghe được tiếng ông thở khò khè như kéo bễ.) Ông vẽ những loại hoa có nét hao hao hoa thật, vẽ khắp mấy cái rương gỗ trầy xước cũ, vẽ trên các chao đèn sứ, những vỏ chai rượu cognac, những lọ hoa thủy tinh trơn, mấy hũ Nescafe, và trên những hộp chứa xì gà làm bằng gỗ. Continue reading Danilo Kiš, “Tử toàn thư (Trọn một đời người)”

Milorad Pavić, Từ điển Khazar (trích)

Đêm đêm nàng mang trên mỗi mí mắt một chữ cái, giống như những chữ cái người ta thường viết lên mí mắt ngựa trước cuộc đua. Đó là những chữ cái trong bảng mẫu tự bị cấm của người Khazar, kẻ bất hạnh nào đọc những chữ cái đó sẽ chết tức khắc. Các chữ cái này do người mù viết, còn vào buổi sáng, trước khi công chúa rửa mặt, các tì nữ nhắm nghiền mắt trong khi phục vụ công chúa. Làm thế là để bảo vệ công chúa trước kẻ thù trong khi nàng ngủ. Continue reading Milorad Pavić, Từ điển Khazar (trích)

Franz Kafka, Quan sát (trích)

Giá như ta là một người da đỏ, ngay tức khắc có thể khởi hành, đu lên lưng một con ngựa phi nước đại, cúi rạp mình trong gió, chốc chốc lại thoáng rùng mình trên mặt đất rúng động, cho tới lúc nới lỏng đinh thúc ngựa, bởi nào có đinh thúc ngựa, cho tới lúc quẳng dây cương, bởi nào có dây cương, và chưa kịp thấy đồng cỏ đã phát quang hiện lên thì trước mắt đã chẳng còn cổ ngựa và đầu ngựa. Continue reading Franz Kafka, Quan sát (trích)

Franz Kafka, “Đương khi xây Vạn Lý Trường Thành”

Nếu đã vậy, sao chúng tôi vẫn rời bỏ nhà cửa, bỏ dòng suối với cây cầu bắc ngang, bỏ lại mẹ cha, bỏ lại những người vợ than khóc, bỏ lại đàn con cần được chăm lo, đi về một miền xa để được dạy việc, với tâm trí luôn nghĩ về bức tường thành phương Bắc, thậm chí còn xa hơn? Tại sao? Hãy hỏi những thượng quan. Continue reading Franz Kafka, “Đương khi xây Vạn Lý Trường Thành”

Stefan Zweig, Bí mật tày trời (trích)

Rất nhỏ nhẹ, nàng gọi món, khiển trách con không được nghịch nĩa – mọi hành xử của nàng rõ ràng là chả bận tâm gì đến những cái liếc ngầm ý tứ của Nam Tước, dường như nàng cũng không mảy may để ý đến chàng, mặc dù chỉ bởi có sự rình quan sát của chàng thì nàng mới kiểm soát hành xử của mình kỹ càng đến vậy. Continue reading Stefan Zweig, Bí mật tày trời (trích)

Tận thế hay không khi loài vật lên ngôi?

Chưa ở đâu, quy luật của “tận thế” lại được diễn giải một cách giản dị và tự nhiên như vậy. Từ đầu đến cuối, mạch truyện cứ tự nó phát triển theo đúng trật tự logic của nó, không bất ngờ, không giật gân. Không có một chi tiết, sự kiện đặc biệt nào làm tụi độc giả vô can với tận thế đột nhiên cảm thấy: “Ồ, biến cố này lớn, chính nó đã làm nên tận thế”. Continue reading Tận thế hay không khi loài vật lên ngôi?

Isaac Bashevis Singer – Người kể chuyện tài hoa cho trẻ nhỏ

Cả hai nhân vật này đều là những người luôn mong muốn trở thành người kể chuyện sau khi trải qua nhiều sóng gió của cuộc đời: “Khi một ngày trôi qua, nó không còn đó nữa. Vậy thì nó còn lại gì? Không gì hơn một câu chuyện. Nếu như những câu chuyện không được kể lại hoặc những cuốn sách không được viết ra, con người sẽ sống như những con vật, chỉ sống cho hết ngày”. Continue reading Isaac Bashevis Singer – Người kể chuyện tài hoa cho trẻ nhỏ