Zzz Review số 6

Mục lục số 6 của Zzz Review: Hungary, Ba Lan, Séc, Áo, tóm lại là toàn những nhân vật tầm cỡ nhưng không ai đọc được tên. Continue reading Zzz Review số 6

Advertisements

Jaroslav Hašek, Vận mệnh người lính tốt Švejk trong Đại chiến thế giới (trích)

Ngày nay, trên các nẻo đường Praha, chúng ta có thể gặp một người đàn ông ăn mặc tồi tàn, một người không hề biết mình có ý nghĩa gì trong lịch sử của thời đại lớn lao mới. Người đàn ông ấy khiêm tốn rảo bước trên đường đi của mình, không làm phiền ai và cũng chẳng bị các nhà báo làm phiền để xin được phỏng vấn ông. Nếu mà bạn hỏi ông tên là gì, thì ông ấy sẽ trả lời một cách đơn giản và khiêm tốn: „Tôi là Švejk…“ Continue reading Jaroslav Hašek, Vận mệnh người lính tốt Švejk trong Đại chiến thế giới (trích)

Bàn tròn về văn học Trung-Đông Âu

Chẳng hạn, ta nói đến Franz Kafka. Ông ấy sinh ra và sống cả đời ở Praha song không phải người Tiệp. Ông là người Do Thái, sống tại Praha mà vào thời đó là một phần của đế quốc Áo-Hung, và ông viết bằng tiếng Đức. Kafka là người nước nào là vấn đề gây tranh cãi. Người Tiệp có thể nhận Kafka là người của mình, người Do Thái cũng có thể tự hào ông ấy là “nhà văn của chúng tôi”. Mặt khác, văn học Đức ngữ (Đức, Áo, Thụy Sĩ) có thể giành ông ấy về mình bởi ông ấy viết bằng tiếng Đức. Continue reading Bàn tròn về văn học Trung-Đông Âu

Bàn tròn Budapest

Theo một luận điểm thường xuyên được đưa ra, “Trung Âu” là một ý niệm nhân tạo, bởi lẽ các quốc gia quy tụ dưới cái tên này vẫn mong mỏi trở thành một phần của Tây Âu và chỉ vậy thôi. Trong nhận định ấy có một phần sự thật, nhưng những người ủng hộ nó lại bỏ qua những sự việc nhất định và một vài sang chấn chưa nguôi ngoai. Continue reading Bàn tròn Budapest

Một phương Tây bị bắt cóc, hay bi kịch của Trung Âu

Ngay từ giữa thế kỷ XIV, Đại học Charles tại Praha đã tập hợp các trí thức (giáo sư và sinh viên) đến từ Séc, Áo, Bayern, Saxony, Ba Lan, Litva, Hungary và Rumania với ý tưởng manh nha về một cộng đồng đa dân tộc mà ở đó mỗi dân tộc đều có quyền sử dụng ngôn ngữ riêng của mình: quả vậy, chính dưới sự ảnh hưởng gián tiếp của trường đại học này (nơi nhà cải cách tôn giáo Jan Hus từng làm hiệu trưởng), những bản dịch đầu tiên của Kinh Thánh sang tiếng Hungary và tiếng Rumani đã ra đời. Continue reading Một phương Tây bị bắt cóc, hay bi kịch của Trung Âu

Đọc Kafka như thế nào: Phần I

John Updike cho rằng Kafka là nhà ngụ ngôn siêu đẳng nói lên những nỗi niềm suy tư trăn trở mang tầm cỡ vũ trụ của con người hiện đại, nghe thì thật là sâu sắc uyên thâm, nhưng Updike cũng không bao giờ giải thích rằng những nỗi niềm đó là gì hay vì sao chúng lại tầm cỡ đến thế, cũng không nói được cho ta hay rằng Kafka đã nói gì về những trăn trở này. Continue reading Đọc Kafka như thế nào: Phần I

Đọc Kafka như thế nào: Phần II

…rất nhiều người đã tường thuật lại rằng Kafka thường cười phá lên khi đọc tác phẩm của mình: ông không hề thấy nó u ám, và không có lý do gì chúng ta nên thấy như vậy cả. Có những yếu tố nghịch dị nhất định ở Kafka thật đấy, nhưng đây là sự nghịch dị của người vẽ tranh biếm họa. Biếm họa bóp méo hiện thực của một khuôn mặt, chẳng hạn, để nó có thể tô đậm thêm những đường nét nổi bật và thú vị nhất. Continue reading Đọc Kafka như thế nào: Phần II

Thời gian của Schulz

Thiếu dũng khí vươn ra số đông bạn đọc, ban đầu ông thử viết cho một người đọc cụ thể: người nhận thư. Chính bằng cách này, qua từng lá thư, từng đoạn chữ, mà Những cửa hiệu quế thành hình: từ nhiều xấp vài trang một xếp gọn trong từng chiếc phong bì lâu lâu được thả vào hòm thư. Continue reading Thời gian của Schulz

Bruno Schulz, “Những cửa hiệu quế”

Cho tới cái lúc bắt đầu những ngày đông mơ màng ngắn ngủi nhất, sáng tối đều phủ một lớp màn chạng vạng mịn như lông, khi thành phố vươn mình ngày càng sâu vào mê cung của những đêm đông, và miễn cưỡng cựa mình tỉnh thức trước bình minh ngắn ngủi, bố tôi đã đánh mất hẳn mình và hoàn toàn lạc vào cái thế giới kia. Continue reading Bruno Schulz, “Những cửa hiệu quế”

Đi cùng Bruno Schulz

Cách Schulz thi hành chức năng văn chương của mình không phải không giống những bức họa của ông, những người đàn ông, đôi lúc gần như đã trở thành con bọ, con khỉ, thậm chí đã thành một con ngựa, bị càn quét dưới nét vẽ của ông, hút vào cặp chân của đàn bà. Trông chẳng khác gì cái chuồng thú của khiêu dâm và nhục dục, những đường vẽ kiệt quệ tạo nên những đường cong hững hờ. Continue reading Đi cùng Bruno Schulz

Chủ nghĩa Lãng mạn Ba Lan

Bởi vì chủ nghĩa Lãng mạn, về một mặt nào đó, là kỷ nguyên nổi dậy, trong đó – như Norwid đã diễn tả rất thi ca trong Năm đề cương (Pięć zarysów) – những thế hệ đã nối tiếp nhau lớn lên “giữa dòng máu xanh, như trong đồng xa cúc lam: từ những sự kiện trước đó, tới những sự kiện mới đây chấm dứt” (“wśród sinej krwi, jak wśród bławatków: od ostatnich do tylko co zaszłych wypadków”). Continue reading Chủ nghĩa Lãng mạn Ba Lan

Văn học Ba Lan 1939-2000: Những vấn đề tuyển chọn

Có một trường đại học bí mật, tiếp nối Đại học Warszawa, hoạt động trong lòng thành phố Warszawa bị chiếm đóng, khuất mắt các nhà chức trách Quốc xã. Các giáo sư từ trước thời chiến giảng bài trong những căn hộ tư, sinh viên sử dụng các tủ sách cá nhân vì thư viện đều đã đóng cửa. Còn có hệ thống trường cấp ba bí mật, kết quả đào tạo vẫn được công nhận khi chiến tranh kết thúc. Những hình thức giáo dục kiểu này tất nhiên không thể mở rộng cho đông đảo thanh thiếu niên được, nhưng giới tinh hoa vẫn có điều kiện tập hợp lại trong chương trình học bí mật về văn chương Ba Lan ở Warszawa. Continue reading Văn học Ba Lan 1939-2000: Những vấn đề tuyển chọn

Thành công vụt sáng của Olga Tokarczuk, tiểu thuyết gia xuất sắc người Ba Lan

Ở giữa phòng là một cái bàn gỗ dài ngoằng, ít nhất một trăm năm tuổi. Phải mất một lúc tôi mới chú ý đến chính Tokarczuk, gần như lẫn vào thiên đường dành cho người mê sách này. Bà ngồi một mình trên chiếc ghế thấp, trông càng nhỏ bé hơn so với chiếc bàn và cuộn mình vào một chiếc khăn choàng, một cặp kính gọng tròn, dày, phản chiếu ánh sáng mùa thu yếu ớt và che khuất tầm mắt. Continue reading Thành công vụt sáng của Olga Tokarczuk, tiểu thuyết gia xuất sắc người Ba Lan

Olga Tokarczuk, Flights (trích)

Mỗi lần xuất phát cho bất kỳ chuyến đi nào, tôi đều lọt ra khỏi vùng phủ sóng. Không ai biết tôi ở đâu. Ở điểm mà từ đó tôi khởi hành? Hay ở điểm mà tôi đang tiến đến? Liệu có một nơi ở giữa không? Tôi có giống cái ngày bị mất khi ta bay về phía đông, và đêm có thêm khi đi về phía tây đó không? Continue reading Olga Tokarczuk, Flights (trích)

Krasznahorkai László, Tây Vương Mẫu giáng hạ (trích)

… mây tụ lại; trời xanh cuồn cuộn rít róng bên trên; mặt trời được cô lại bằng sức mạnh kinh người, vẫn chẳng thể dùng ngôn từ mà diễn tả, đám cá và ếch nhái, bọ và mấy con bò sát nhỏ dưới sông; những chiếc ô tô và xe buýt, từ số 3 đi về phía bắc cho tới số 32 rồi 38, lùi lũi trườn đi trên mặt đường rải nhựa đang bốc hơi được làm song song hai bên bờ kè… Continue reading Krasznahorkai László, Tây Vương Mẫu giáng hạ (trích)

Bohumil Hrabal: Đời là cuộc cà kê bất tận

“Trong những năm gần đây tôi thấy mình đồng cảm với Faulkner khi nhận biết có một nhu cầu viết những câu dài bất tận. Tôi không muốn làm gì hơn ngoài việc chêm vào những dấu phẩy và chỉ một dấu chấm lẻ loi. Tôi nghĩ ông ấy hẳn cũng cảm nhận giống như tôi, chỉ cần hít vào và thở ra. Tôi hít những hình ảnh vào rồi thở chúng bay qua một chấm cuối câu.” Continue reading Bohumil Hrabal: Đời là cuộc cà kê bất tận

Bohumil Hrabal, Bài học khiêu vũ cho người đứng tuổi (trích)

Nếu cả ngàn người khác mặc vừa thì ông chồng bà cũng phải mặc vừa chứ, đấy, bây giờ các cô biết tại sao tôi đã đi ra nghĩa địa nhiều chuyến rồi, và tôi chỉ thấy toàn thanh niên trai tráng ngủ khì giữa các tấm bia chứ không chịu làm việc, còn ở đây tôi đã bảy mươi rồi mà vẫn vui thú đã đời với các cô em cứ như hoàng đế Áo với cô nương Schratt, hứa hẹn làm cho mấy cô những đôi giày khiêu vũ bằng da đỏ như những đôi tôi đã làm cho em gái ông bác sĩ Karafiát, cô ấy cũng sắc nước hương trời, nhưng có một con mắt giả bằng thuỷ tinh, đó là vấn đề, vì ta không hề biết chuyện gì sẽ xảy ra sau đó. Continue reading Bohumil Hrabal, Bài học khiêu vũ cho người đứng tuổi (trích)

Nero, nhà thơ bạo chúa của Kosztolányi Dezső: Sự nguy hiểm của nghệ thuật và tri thức

Một dân chơi sách tại Việt Nam kể rằng trước đây, chuyện tìm thấy bản dịch Nero giống như một khám phá. Đến lượt tôi, vào thời điểm năm 2019, cũng xin được xác nhận rằng đây là một khám phá, thậm chí là một đột phá. Continue reading Nero, nhà thơ bạo chúa của Kosztolányi Dezső: Sự nguy hiểm của nghệ thuật và tri thức