“Trí Khùng tự truyện” – Hành trình vượt những đau thương

Theo dõi Zzz Review năm bữa nửa tháng của chúng tôi
Thời gian đọc: 5 phút

Những cuốn tự truyện thường lôi cuốn người đọc vì nó góp phần giải đáp được những thắc mắc, hiếu kỳ về tâm tư, nguyện vọng, lý tưởng và những thăng trầm trong cuộc đời của một nhân vật cụ thể nào đó. Và tôi, đã đọc Trí Khùng tự truyện với nhiều sự tò mò về cuộc đời tác giả của tập truyện ngắn Bãi vàng, Đá quý, Trầm hương (được Hội nhà văn Việt Nam bình chọn là sách hay ở hạng mục văn xuôi, năm 2013). Tôi đồ rằng, nếu ai đó đã gặp Nguyễn Trí ở ngoài đời rồi, từng trò chuyện với ông rồi thì khi đọc Trí Khùng tự truyện cũng sẽ có cảm giác như đang được đối diện với nhà văn qua từng trang giấy. Vẫn sẽ như nghe được cái giọng điệu chân chất, bùi bụi, lên bổng xuống trầm theo diễn biến của câu chuyện, gần gũi, lôi cuốn và đáng tin qua những trang văn rất thực, rất đời.

Lần theo từng trang viết, cuộc đời của Nguyễn Trí hiện ra, sống động với những thăng trầm dâu bể trên cái phông nền là bức tranh xã hội Miền Nam Việt Nam sau năm 1975. Đang là con quan và rất thư sinh lại thất thế, rơi xuống tận đáy cùng của xã hội, bụi đời, giáo viên, lâm tặc, kẹo kéo, ba bánh đạp, bán vé số, đào vàng… là những cửa ải trần ai mà Minh Trí từng trải qua, khổ đau nhiều mà cám dỗ cũng lắm. Đọc Trí Khùng tự truyện, chúng ta không khỏi liên tưởng đến cuốn tiểu thuyết tự thuật Papillon người tù khổ sai của Henry Charrière. Dễ dàng nhận ra giữa Trí Khùng và Bướm có nhiều điểm tương đồng. Cùng trải qua những giờ khắc đấu tranh quyết liệt để giành giật lấy sự sống, cùng đến với văn chương, cùng viết tự truyện và đều cùng thành danh trên con đường văn nghiệp. Thật khó để đem so sánh sự khổ đau mà Trí Khùng hay của Bướm, ai đã phải đối mặt với sự khốc liệt hơn, ai đau đớn nhiều hơn. Người viết bài này cứ chủ quan đồ rằng, nếu đem hoán đổi vị trí hai nhân vật ấy vào hai hoàn cảnh của nhau thì chắc chắn kết cục vẫn thế. Cả hai đều khát khao tự do và luôn hướng mình về phía ánh sáng của cuộc sống tự do, hướng thiện, đấu tranh vì nó với tất cả niềm tin cả hai cùng chiến thắng vậy. Và điểm cuối vẫn là: sẽ có những tác phẩm tự truyện cho chúng ta say mê.

Nếu như Bướm bị kết án oan, tù khổ sai chung thân bởi chính quyền Paris để phải mất mười ba năm trời đấu tranh không ngừng nghỉ để tìm lại bầu trời tự do thì Trí, từ Minh Trí đến Minh Tàn rồi Trí Khùng – nhà văn là cả một cái án dài hơi hơn thế rất nhiều. Cái án trần ai như từ trên trời rơi xuống cứ vận vào đời Trí, dai dẳng. Nếu Bướm trong mười ba năm lao tù phải đối mặt với những phút giây sinh tử trong những nhà tù tàn khốc nhất, trong những lần vượt ngục, thì trong hành trình đấu tranh vì tự do của mình dường như Chúa cũng đã có phần ưu ái cho anh khá nhiều. Bên anh luôn có những người bạn tận tụy và trung thành tuyệt đối. Anh đã có lúc có được cơ hội hưởng bầu trời tự do với tình yêu thuần khiết cùng với hai người vợ trẻ đẹp là người Anhđiêng của bộ lạc Guajiro và họ đều sắp sinh cho anh những đứa con khi anh rời bỏ họ để ra đi. Được nhận tình yêu tuyệt đối của cô gái Hindu ở Georgetown nhưng rồi anh cũng lặng lẽ lên đường. Có lẽ, khi đứng trước sự lựa chọn sống chết, nếu chỉ riêng một thân một mình sẽ dễ dàng hơn. Vì lý tưởng, liều một thân vậy. Bướm, suốt hành trình đấu tranh vì tự do của mình, không phải lo lắng cho người thân, cho gia đình. Thậm chí anh còn yên tâm khi rời bỏ những người từng yêu quý. Ngay cả lúc được tự do rồi, Bướm vẫn không vội vã báo tin cho cha và người thân biết mà đợi “Khi nào tình hình thật sáng sủa, tôi đã có một vị trí nhỏ nhưng ổn định, tôi sẽ viết thư về.”

Trí Khùng không được thế, thời cuộc đổi thay, Minh Trí trở thành Minh Tàn, Tàn đúng nghĩa, vật vạ, ngập ngụa trong cái án cùng đinh. Trí có vợ, những đứa con và cái nghèo đeo đẳng. Cuộc đấu tranh của Trí không phải chỉ để cho bản thân mà là cho cả gia đình. Là lúc bệnh không có tiền, lúc túng quẫn xót xa, “Mẹ cha ơi… tôi mà ngủm thì bầy con bốn đứa và bà xã không vốn liếng, không nghề nghiệp sẽ ra sao?” và cay đắng “thật tội nghiệp cho những người đàn bà đã lỡ sánh duyên và những đứa trẻ lỡ thác sinh vào những kẻ vô tướng, bất tài như Trí Khùng.” để rồi nhận ra “Nhưng mình chết thì bầy con ra đệ tử cái bang thì sao, thế là đành phải sống.” Rồi đòn trí mạng là mất đứa con gái yêu. Còn nỗi đau nào lớn hơn? Còn bản án nào khốc liệt hơn? Nhưng đành phải sống, sống để mà tiếp tục đối mặt với nỗi đau, chiến đấu với nó để mà đứng lên.

Minh Trí là chồng, là cha, là trụ cột của cả gia đình, phải làm tất cả những công việc cực nhọc nhất để lèo lái con thuyền gia đình ấy qua từng cơn giông của cuộc đời. Có là Minh Tàn, tàn cỡ nào Trí cũng chưa một giây quên đi vai trò đó để ngừng cố gắng. Trong Papillon người tù khổ sai, Annie đã nói với Bướm rằng: “Anh Bướm thân mến, cái gì sức con người làm được anh đều đã làm để được tự do.” Đọc Trí Khùng tự truyện, người viết bài này cũng muốn nói rằng: “Anh Trí Khùng thân mến, cái gì sức con người thể làm được, anh đều đã làm vì vợ vì con.” Dõi theo từng bước đi của Trí, nhiều lúc, người đọc những tưởng nhân vật Minh sẽ tàn luôn, sẽ sa chân, sẽ sập hố sâu, sẽ tha hóa thật sự. Nhưng không, cái bản tính thiện lương, lòng tự trọng và phẩm giá người đã kịp níu dừng lại ngay bên bờ vực của sự tha hóa. Trí cũng tò mò muốn biết nhà chứa nó ra làm sao khi có cơ hội nhưng rồi đụng mặt người quen để rồi nhận ra “Trong khi khuyên nhủ người ta từ bỏ con đường đó mà mình đi mua, còn gì đốn mạt hơn. Chưa bao giờ tôi thấy mình súc vật đến vậy.” Đi dạy kèm, vô tình lại bị/được xem phim đồi trụy, bị trò bắt gặp, Trí nghĩ, “Thật là nhục nhã. Thầy với chả bà. Ngay lập tức tôi lui ra cửa và xin với bà chủ tạm nghỉ một hôm. Và không bao giờ quay lại nhà bà Hằng dạy kèm nữa.” Túng quẫn, trộm mủ cao su của nông trường, bị bảo vệ bắt về trạm khiển trách là không thấy nhục nhã ư, Khùng thấy, “Chao ôi là xót xa và đau đớn”. Chính những khoảnh khắc tự mình thấy mình đốn mạt, súc vật, xấu hổ và xót xa cho chính mình ấy đã kịp níu Trí dừng lại, đứng vững, bước lên trên hoàn cảnh mà sống đúng với nghĩa CON NGƯỜI như Trí chia sẻ: Chính cái khổ và cái nghèo sẽ làm nhân cách người ta lớn lên một cách không ngờ nếu họ biết phục thiện.

Đúng vậy, xung quanh Trí Khùng là những con người thuộc tầng lớp dưới dáy của xã hội. Mỗi một cái tên được nhắc đến xung quanh cuộc đời của Trí Khùng là một câu chuyện về cuộc đời của họ. Những câu chuyện không thiếu sự lọc lừa, gian ngoa, thậm chí cả giết chóc, thế nhưng ở những con người gần như bỏ đi ấy Trí Khùng vẫn thường nhìn thấy ở họ sự khao khát sống và khao khát hướng thiện. Những câu chuyện kể về họ vì thế vẫn lấp lánh tình người, cái kết vẫn luôn dẫn dắt người đọc đến với ánh sáng của thiện lương. Như chính ông đã chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn, “Rất nhiều người lớn lên trong kiêu hãnh, nhưng nếu thiếu đi sự thấu hiểu người khác thì sự kiêu hãnh đó phần nào cũng không còn ‘thiện’ nữa. Với tôi, đơn giản, văn chương phải khiến con người trở nên hướng thiện.” [1] Cõ lẽ từng trải qua đủ những khổ đau nên Nguyễn Trí đủ thấu hiểu lẽ đời, đủ bình thản trước những biến cố của cuộc sống, để có thể mở lòng, bao dung với những kiếp người hơn. Văn chương của Nguyễn Trí vì thế cũng làm tốt vai trò của mình – khiến con người trở nên hướng thiện.

Lý Thị Thủy

[1] http://www.baodongnai.com.vn/vanhoa/201410/nha-van-nguyen-tri-voi-toi-van-chuong-phai-khien-con-nguoi-tro-nen-huong-thien-2347161/

Chấm sao chút:

Đã có 1 người chấm, trung bình 5 sao.

Hãy là ngôi sao đầu tiên của chúng tôi <3

Người góp chữ

Lý Thị Thủy

Giáo viên Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú tỉnh Phú Yên.

Theo dõi Zzz Review năm bữa nửa tháng của chúng tôi

Be the first to comment

Bạn nghĩ sao?

%d bloggers like this: