Stefan Zweig, Bí mật tày trời (trích)

(Bài viết thuộc Zzz Review số 6, 31-7-2019)

Bí mật tày trời (nguyên tác tiếng Đức Brennendes Geheimnis) của nhà văn người Áo Stefan Zweig [phát âm theo tiếng Đức /tsvaɪk/] xuất hiện lần đầu trên văn trường vào năm 1911 trong tuyển tập Erstes Erlebnis – Vier Geschichten aus Kinderland (Những trải nghiệm đầu tiên – Bốn câu chuyện từ góc nhìn con trẻ) bởi nhà xuất bản văn học Insel-Verlag, Đức. Năm 1913, ấn bản độc lập của tiểu thuyết ngắn này (nhà xuất bản Island (Lepzig, Đức)) nhận được rất nhiều lời khen ngợi từ các nhà phê bình văn học đương thời và đạt mức phát hành 10.000 cuốn ngay trong năm xuất bản đầu tiên. Tác phẩm đã được chuyển thể thành phim câm vào năm 1923, và hai lần thành phim lồng tiếng vào năm 1933 và 1988. Bản dịch này dựa trên bản tiếng Anh Burning Secret của Anthea Bell, Pushkin Press, 2011.

Câu chuyện bắt đầu từ sự xuất hiện của một chàng Nam Tước trẻ điển trai, đến nghỉ xuân tại khu nghỉ dưỡng vùng núi Semmering mà bản năng thợ săn bên trong anh chàng được gắn mác kẻ sát gái này trỗi dậy khi đánh hơi thấy mùi con mồi trong phòng ăn tối, một thiếu phụ dáng hình cao ráo đầy khêu gợi. Nàng đưa cậu con trai Edgar đến khu nghỉ dưỡng để thằng bé phục hồi sức khỏe, một cậu nhóc xanh xao, yếu ớt. Nam Tước chọn cách kết thân với đứa trẻ, biến cậu thành cầu nối dẫn chàng đến với trái tim người mẹ. Kế hoạch thành công nhanh chóng, tuyệt hảo đến từng chi tiết nhỏ nhất. Niềm vui sướng của Edgar khi được người lớn kết bạn, được tham dự vào các cuộc hội thoại của hai người lớn mà không bị nạt ngang, được bước chân vào cuộc sống của người lớn kéo dài chẳng tày gang. Với trí thông minh sớm phát triển của một đứa trẻ đau yếu, phải ở bên người lớn gần như suốt cả ngày, Edgar nhanh chóng nhận thấy mình bị mẹ và Nam Tước lừa gạt và phát hiện ra hai người lớn đang che giấu một bí mật tày trời, cậu bừng bừng tức giận và nhất quyết bằng mọi cách phanh phui bằng được điều bí mật ấy. 

Trong Bí mật tày trời, Zeweig tách bạch con người ông thành ba cá thể riêng biệt hoàn toàn khác nhau về tâm sinh lý, luân phiên đặt mình vào tâm trí mỗi cá thể mà dẫn dắt người đọc theo sát đủ các cung bậc cảm xúc của từng nhân vật. Dưới ngọn bút tài tình của ông, những toan tính trong đầu Nam Tước, những dao động, chao đảo trong suy nghĩ của người mẹ và đặc biệt là những diễn biến tâm lý của Edgar, từ tâm trạng hân hoan sung sướng vì được coi như người lớn cho đến lòng căm giận ngút trời lúc phát hiện bị lừa, từ những phút trầm tư mặc tưởng về những biểu hiện khác lạ của mẹ và Nam Tước cho đến tâm trạng hả hê kiểu trẻ con với ý tưởng tìm mọi cách phá rối dự tính tách riêng đi với nhau của hai người lớn, từ nỗi sợ hãi trước những hành vi bột phát của bản thân cho đến những hoang mang bối rối khi phải một mình đối mặt với cuộc đời thực và những nhận thức ban đầu nhất về thế giới người lớn, đều hiển hiện rõ nét.

Bí mật tày trời góp thêm một minh chứng hùng hồn cho nhận định Stefan Zweig là bậc thầy phân tích tâm lý nhân vật.

– Sao Mai

nT8wbP7
Poster phim Bí mật tày trời, bản dựng năm 1933 của đạo diễn Robert Siodmak.

 

Chương 1. Đối tác

 

Đầu máy rít ken két; đoàn tàu đã tới Semmering. Trong chốc lát, các toa tàu đứng im phăng phắc dưới ánh sáng bàng bạc của ngọn đèn treo trên cao để cho hành khách đủ mọi thành phần người bước xuống kẻ leo lên tàu. Tiếng người đấu khẩu rộ lên, và rồi, đầu máy hộc một tiếng trầm khàn, kéo theo các toa tàu đen trũi, rầm rập chạy vào trong hầm đậu. Khung cảnh quang đãng, tinh khôi lại trải rộng, bầu không khí sau mưa tươi lành, hơi nước vẫn còn đẫm trong làn gió thổi.

Một trong số hành khách mới xuống tàu – một chàng trai trẻ trong trang phục bảnh bao với dáng đi thư thái không hề kiểu cách, hút theo mình những ánh liếc nhìn đầy ngưỡng mộ – nhanh chóng vượt lên trước những người khác, gọi một chiếc xe ngựa chở mình về khách sạn. Mấy chú ngựa thồ gõ móng lộp cộp thư thả ngược lên theo con dốc. Tiết trời đã vào xuân. Những áng mây trắng chỉ thấy trong dịp tháng Năm tháng Sáu trôi trên trời cao, những người bạn đồng hành toàn thân trắng như bông, vẫn còn non trẻ và phù phiếm, rượt đuổi tung tăng trên vòm trời xanh, bất thình lình nấp sau mấy ngọn núi cao, ôm ấp rồi lại buông lơi, đôi lúc xếp nếp giống như những cái khăn mù-xoa, thỉnh thoảng lại bung thành vô vàn các mảnh nhỏ, và sau cùng, chúng nô đùa với núi, dừng trôi và trùm lấy đỉnh núi như những cái mũ vải trắng tinh. Trên cao, gió cũng vận động liên tục như mây, không ngừng lay lắc những thân cây mảnh khảnh vẫn còn đang sũng nước mưa, mạnh đến nỗi tại các mấu đốt của cây vang lên những tiếng kẽo kẹt khe khẽ, đồng thời hàng ngàn giọt nước bắn văng tung tóe thành vô vàn hạt nhỏ li ti như các tia sáng lấp lóa. Và thi thoảng, hương lạnh của tuyết trên núi buông dạt xuống, lùa vào mũi cho cảm giác vừa thơm vừa nồng. Tất thảy vạn vật trong không trung và trên mặt đất đều đang chuyển động, sục sôi nôn nóng. Phì phì khe khẽ, mấy chú ngựa chạy nước kiệu trên con đường lúc này đang đổ dốc, và tiếng lục lạc trên cổ chúng kêu leng keng tuốt phía trước.

Việc làm đầu tiên của chàng trai trẻ ngay khi vừa mới đặt chân đến khách sạn là lướt mắt nhìn từ trên xuống dưới tên tất cả các khách trọ. Chàng nhanh chóng tỏ ra thất vọng. Tại sao mình lại đến đây? Chàng bắt đầu không ngừng tự hỏi. Ở cao tuốt trên mấy ngọn núi này một mình, không có ai tương đắc làm bầu làm bạn, tại sao chứ, thế này còn tệ hơn cả đến văn phòng làm việc. Mùa nghỉ này, rõ ràng là mình đến không quá sớm cũng chẳng quá muộn. Mình lúc nào cũng thiếu may mắn trong các kỳ nghỉ; mình sẽ chẳng bao giờ tìm thấy bất cứ ai quen biết trong số những khách trọ ở đây. Hẳn sẽ rất thú vị nếu như có được chí ít cũng vài ba quý cô; sau đó là một chút tán tỉnh vui vẻ, nhiêu đó có thể sẽ giúp cho một tuần lễ của mình ở đây đủ thấy dễ chịu rồi.

Chàng trai trẻ – một nam tước thuộc gia đình quý tộc không mấy nổi tiếng trong giới công chức ở Áo, mà anh cũng làm trong đó – quyết định đến đây nghỉ ngắn ngày mà không hề thấy có tí nhu cầu thực sự nào, chẳng qua là bởi tất cả đám đồng sự của chàng đều rời thành phố đi nghỉ xuân, mà chàng thì lại không thích đem một tuần nghỉ của mình tặng cho văn phòng. Dẫu chàng không phải là người thiếu nguồn vui nội tâm, nhưng với bản tính thích giao du, chàng được nhiều người ngưỡng mộ. Chàng được hoan nghênh ở bất cứ nơi nào chàng đặt chân tới, và chàng biết rất rõ mình không chịu nổi cảnh cô đơn. Chàng cảm thấy bản thân không có khuynh hướng cô quạnh một mình nên chàng né tránh tình trạng ấy xa được ngần nào tốt ngần nấy; chàng thực sự không muốn giao thiệp nhiều với bản thân. Chàng biết, nếu chàng định phô bày năng khiếu của mình sao cho có lợi nhất, chàng cần phải truyền cảm hứng cho những người khác một cách mãnh liệt mới thổi bùng được ngọn lửa nhiệt tình và sôi nổi trong trái tim chàng. Còn khi có mỗi một mình, phương cách ấy chẳng hề hữu dụng, chàng lạnh như băng, tựa như một que diêm chưa dùng nằm trong hộp.

Tâm trạng chán nản, chàng bước tới bước lui khắp sảnh khách sạn vắng hoe, khi thì đọc lướt qua mấy tờ báo, lúc thì lại chỗ cây đàn dương cầm đặt trong phòng nhạc, chơi chậm từng nốt một bản van-xơ, nhưng chàng không sao đánh cho đúng nhịp được. Cuối cùng, chàng trầm mình xuống ghế, cảm thấy nản lòng, nhìn bóng tối đang buông từ từ và những làn hơi sương xám xịt đang phả ra từ mấy cây vân sam. Một giờ đồng hồ bất an, vô tích sự của chàng đi tong, và rồi, chàng vào phòng ăn ngõ hầu trốn tránh nỗi cô đơn.

Chỉ có vài bàn có người ngồi, chàng đưa mắt nhìn lướt hết lượt các thực khách. Vẫn chả có tý may mắn nào! Chàng không biết một ai, chỉ trừ – chàng lãnh đạm đáp trả lời chào hỏi – một tay nài ngựa vùng này, một gương mặt chàng đã từng gặp ở Ringstrasse, mỗi thế. Không có lấy một quý cô, chẳng có thứ gì gợi ra được cơ may cho một cuộc phiêu lưu nào hết, dẫu chỉ là thoáng qua. Tâm trạng bẳn gắt và khó chịu dâng cao trong chàng. Chàng thuộc loại nam nhân trẻ tuổi mà trước đã thu được vô số thành công nhờ có khuôn mặt điển trai và giờ thì hoàn toàn sẵn sàng cho một cuộc chạm mặt mới, một trải nghiệm mới, một anh chàng lúc nào cũng háo hức cho chuyến khởi hành đến với lãnh địa chưa được khám phá của một cuộc phiêu lưu chớp nhoáng, không bao giờ bị bất ngờ bởi chàng đã tính toán trước mọi chuyện chỉ chờ xem diễn tiến ra sao mà thôi, một anh chàng chẳng khi nào bỏ qua bất kỳ cơ hội phiêu lưu tình ái nào, từ ánh liếc nhìn đầu tiên đã thăm dò tính ham khoái lạc của tất thảy các nữ nhân rồi khám phá nó, không phân biệt đó là vợ bạn hay là cô hầu mở cửa cho mình. Loại nam nhân như thế được gắn cho cái mác có độ hời hợt, coi thường nhất định: những kẻ sát gái, thế nhưng bốn chữ ấy chứa đựng năng lực quan sát chính xác quý như vàng ròng, bởi trên thực tế, tất cả những bản năng rượt đuổi đầy đam mê hiện rõ trong cái lối luôn luôn cảnh giác của họ: lẻn theo con mồi, phấn khích và tàn sát không thương tiếc. Họ lúc nào cũng trong tình trạng báo động, luôn trong tâm thế sẵn sàng và quyết chí lần theo dấu cuộc phiêu lưu đến tận sát rìa vực thẳm. Họ lúc nào cũng bừng bừng đam mê, nhưng đó là sự đam mê của một con bạc khát nước chứ không phải là của một kẻ đang yêu, nó lạnh lùng, toan tính và hết sức nguy hiểm. Một vài người trong số này kiên tâm đến độ suốt cuộc đời mình, khi mà tuổi thanh xuân đã trở thành quá vãng, họ vẫn tiếp tục kỳ vọng và không ngừng phiêu lưu. Mỗi một ngày của họ  được phân tách thành hàng trăm các trải nghiệm nhục cảm nho nhỏ – một ánh nhìn trao nhau khi đi ngang qua, một nụ cười thấp thoáng, những cái cọ đầu gối nhau giống như một cặp tình nhân đang ngồi đối mặt – rồi đến khoảng thời gian tính theo năm bao gồm hàng trăm ngày như thế, các trải nghiệm mang lại niềm lạc thú tựa như nguồn sống cứ liên tục tuôn chảy, đắp bồi và truyền cảm hứng cho họ.

Vậy đấy, ở chốn đây chẳng có lấy đến một đối tác cho cuộc chơi; kẻ đi săn nhận thấy điều ấy ngay tắp lự. Và với một tay chơi, chẳng có gì đáng buồn nản hơn bằng việc phải ngồi bên cái bàn bọc nỉ màu lục với những quân bài trong tay, đợi chờ vô vọng một đối tác chơi cùng trong lúc ý thức rõ kỹ năng siêu đẳng của mình. Nam Tước gọi mang đến cho chàng một tờ báo. Ủ dột, chàng đọc các con chữ trên mặt báo, nhưng các ý nghĩ của chàng thì lờ đờ, liêu xiêu, chuệch choạc giống như của một kẻ say.

Thế rồi, chàng nghe thấy tiếng sột soạt của váy áo phụ nữ phía sau lưng mình, và một giọng nói, có hơi chút bực bội và kiểu cách trong lối phát âm, cất lên, “Mais tais-toi donc, Edgar!”[1] Một tấm váy dài bằng lụa nhẹ nhàng đi ngang qua bàn chàng đang ngồi, một dáng hình cao ráo, đầy khêu gợi di chuyển giống như một cái bóng, và theo sau là một cậu bé xanh xao trong bộ áo chẽn bằng nhung đen, đứa trẻ nhìn chàng một cách hiếu kỳ. Hai người họ ngồi vào bàn đã đặt trước, đối diện với chàng, thằng bé rõ ràng là đang cố gắng hành xử cho phải phép đến khổ sở, một nỗ lực dường như không đúng với nét hiếu động trầm sâu trong ánh mắt của nó. Nàng thiếu phụ, theo con mắt của riêng chàng Nam Tước trẻ tuổi, là người dễ sa ngã, vô cùng soignée[2], có khiếu thẩm mỹ trong lối ăn mặc, và đáng kể hơn, nàng thuộc típ đàn bà chàng cực kỳ ưa thích, một cô nàng Do Thái ngay trước ngưỡng tuổi quá sành sỏi, ngực đầy hông nở và ham mê khoái lạc một cách rõ rệt, nhưng lại đủ từng trải để có thể giấu tính khí của mình đằng sau bộ dạng giả u sầu, thanh tao. Lúc đầu, chàng tránh nhìn vào mắt nàng, mà chỉ thích thú ngắm đường chân mày yêu kiều, một nét cong thuần túy bên trên chiếc mũi thanh tú (chiếc mũi, thực ra, đã tiết lộ dòng giống của nàng), nhưng vô cùng sắc nét, khiến cho gương mặt nhìn nghiêng của nàng trông sắc sảo và quyến rũ. Mái tóc dày, cũng như tất thảy các dáng vẻ nữ tính khác trên cơ thể đầy đặn của nàng, thu hút mọi ánh nhìn, dường như nhan sắc của nàng đã trở thành niềm tự mãn ra mặt bởi sự tự tin chắc chắn rằng mình được đông đảo người ái mộ. Rất nhỏ nhẹ, nàng gọi món, khiển trách con không được nghịch nĩa – mọi hành xử của nàng rõ ràng là chả bận tâm gì đến những cái liếc ngầm ý tứ của Nam Tước, dường như nàng cũng không mảy may để ý đến chàng, mặc dù chỉ bởi có sự rình quan sát của chàng thì nàng mới kiểm soát hành xử của mình kỹ càng đến vậy.

Gương mặt u ám của Nam Tước đột nhiên bừng sáng. Sâu tuốt bên trong chàng, các nơ-ron thần kinh xăng xái vận động, khiến các nếp nhăn giãn ra, cơ mặt căng cứng, chàng ngồi vươn thẳng người và ánh lấp lánh xuất hiện trong mắt chàng. Bản thân chàng không giống những cô nàng cần phải có sự hiện diện của một gã đàn ông mới dụng được hết toàn bộ uy lực của mình. Chỉ duy sức hút gợi cảm mới có thể kích thích được nguồn năng lượng của chàng lên đến cực điểm. Bản năng thợ săn trong chàng đánh hơi thấy mùi con mồi. Đầy phấn khích, mắt chàng giờ đây kiếm gặp ánh nhìn của nàng, những cái đưa mắt thỉnh thoảng sượt qua, thoáng đáp trả cái nhìn chăm chú của chàng, chúng ánh nét do dự  song chưa lần nào cho lời đáp rõ ràng, dứt khoát cả. Chàng cho rằng mình còn phát hiện thấy nét cười đang bắt đầu thi thoảng xuất hiện trên khóe miệng nàng, nhưng chẳng có gì chắc chắn hết và chính sự không rõ ràng ấy làm chàng thích thú. Điều duy nhất chàng thấy có hứa hẹn ấy là việc nàng luôn khước từ nhìn vào mắt chàng, tiết lộ thái độ cả kháng cự lẫn thiếu tự nhiên, rồi đến cái kiểu lựa lời kỳ cục của nàng khi nói chuyện với con, rõ ràng là dành cho kẻ đang quan sát. Chàng nhận thấy, chính vẻ mặt bình thản bất biến của nàng đồng nghĩa với việc nàng đang bắt đầu thấy bất an. Chàng quá đỗi phấn khích; cuộc chơi đã khởi động. Chàng nhâm nhi bữa tối, dán mắt nhìn nàng gần như suốt nửa giờ đồng hồ, cho tới khi đã họa đồ hết mọi đường nét trên gương mặt nàng trong lúc mắt chàng chạm những cái chạm vô hình lên hết thảy các bộ phận trên cơ thể nẩy căng của nàng. Bên ngoài, trời chuyển đen ngột ngạt, cây cối trong rừng lào xào như thể tiếng trẻ con la hoảng khi các đám mây khổng lồ trĩu nước vươn những cánh tay xám xịt tóm lấy chúng, bóng tối bắt đầu lan vào trong phòng mỗi lúc một thẫm, và dường như bầu không khí tĩnh lặng kéo các thực khách lại gần nhau hơn. Lời mẹ nói với con trai, chàng để ý thấy, đang bắt đầu trở nên càng lúc càng gượng gạo và giả tạo dưới sự uy hiếp của cái tĩnh lặng kia, rồi chẳng mấy chốc nữa, chàng có cảm giác, nàng sẽ chẳng nói được gì nữa. Chàng quyết định thử dò phản ứng của cô nàng thiếu phụ. Chàng là người đứng dậy trước nhất, đưa mắt sượt qua nàng rồi nhìn ra quang cảnh bên ngoài, chàng thong thả bước ra phía cửa. Ngay khi vừa tới cửa, chàng quay ngoắt đầu lại như thể quên gì đó – và bắt quả tang nàng đang liếc nhìn theo chàng chăm chú.

Phát hiện ấy hấp dẫn chàng. Chàng chờ nơi tiền sảnh. Không bao lâu sau, nàng cũng ra, dắt tay thằng bé, lúc đi ngang qua chàng, mắt nàng đang đọc lướt mấy tờ tạp chí và tay chỉ cho cậu con mấy bức tranh. Thế nhưng lúc Nam Tước, làm như tình cờ, tiến lại gần bàn, giả bộ chọn cho mình một tờ tạp chí, song thực ra là để nhìn sâu hơn vào cặp mắt ươn ướt và ngời sáng của nàng, có khi thậm chí còn là để khơi mào một cuộc chuyện trò, thì nàng lại ngoảnh đi, vỗ nhẹ vai cậu con: “Viens, Edgar! Au lit!”[3]. Nàng lạnh lùng bước ngang qua chàng, các tà áo sột soạt. Thoáng thất vọng, Nam Tước nhìn nàng rời đi. Chàng đã thực sự kỳ vọng qua buổi tối sẽ biết rõ hơn về nàng, thế mà cách xử sự khiếm nhã của nàng lại cho chàng một lời đáp ngược. Tuy nhiên, rốt cuộc thì, sự kháng cự của nàng hấp dẫn chàng, và tâm trạng chẳng chắc chắn được gì đốt cháy nỗi thèm khát trong chàng. Bất luận thế nào, chàng cũng đã tìm thấy đối tác cho mình, và cuộc chơi có thể bắt đầu được rồi.

Sao Mai dịch


 

[1] Tiếng Pháp, nghĩa là: Yên lặng nào, Edgar!

[2] Tiếng Pháp, nghĩa là: chải chuốt.

[3] Tiếng Pháp, nghĩa là: Nào, Edgar! Đi ngủ thôi!

Advertisements

One thought on “Stefan Zweig, Bí mật tày trời (trích)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s