Isaac Bashevis Singer – Người kể chuyện tài hoa cho trẻ nhỏ

(Bài viết thuộc Zzz Review số 6, 31-7-2019)

Độc giả Việt Nam đã có dịp làm quen với Isaac Bashevis Singer từ trước năm 1975 ở miền Nam qua một số bản dịch các tiểu thuyết bởi dịch giả Hà Thúc Sinh: Tình em vỗ cánh (Magician of Lublin), NXB Kỷ Nguyên Mới, 1973; Người nô lệ (The Slave), NXB Kỷ Nguyên Mới, 1973; Kiếp người cô quạnh (The Manor), NXB Kỷ Nguyên Mới, 1974. Sau năm 1975, tiểu thuyết Tìm lại người tình năm xưa (The Slave) được dịch giả Lê Thanh chuyển ngữ, NXB Tổng hợp Sông Bé xuất bản năm 1989; nhiều truyện ngắn của Singer được chọn dịch và đăng trên tạp chí văn chương và trong nhiều tuyển tập truyện ngắn khác. Tuy nhiên cho đến gần đây mới có một tập truyện dày dặn của Singer dành cho trẻ em được dịch sang tiếng Việt, đó là tập truyện Con dê Zlateh và những truyện khác (Hồ Ngọc Sơn dịch, Nhã Nam và NXB Hội Nhà văn, 2018).

hình trang 111

“Trẻ em là độc giả tuyệt vời nhất của văn chương đích thực,” nhà văn người Do Thái gốc Ba Lan viết bằng tiếng Yiddish đoạt giải Nobel Văn chương năm 1978 Isaac Bashevis Singer đã khẳng định như vậy. Bởi, theo ông, khác xa với người lớn, trẻ em vẫn cứ tin vào sự rõ ràng hợp lý của một câu chuyện có thật có mở đầu và kết thúc, “những câu chuyện theo lối truyền thống đã được kể hàng ngàn năm nay.” Chính vì vậy, nhà văn kể chuyện cho trẻ em phải có khao khát thật sự, phải có niềm xác tín chỉ mình mình có thể viết nên câu chuyện ấy.

Singer bắt đầu sự nghiệp bằng việc viết những câu chuyện cho trẻ em và đạt được những thành công rực rỡ. Năm 1970 ông được trao Giải thưởng Sách Quốc gia Hoa Kỳ (National Book Awards) với cuốn hồi kí viết cho trẻ em Ngày hạnh phúc: những mẩu chuyện về cậu bé lớn lên ở Warszawa (A day of pleasure: Stories of a Boy Growing Up in Warsaw). Singer nói rằng ông viết cho trẻ em bởi vì “Chúng tin vào Thượng đế, vào ma quỷ, vào điều thiện và điều ác, và vào tất cả các loại phép thuật…”

Trong rất nhiều tác phẩm của mình, Singer luôn tâm niệm mình là người kể chuyện, ông gom nhặt những truyền thuyết dân gian mà ông được nghe kể từ nhỏ, ông ghi chép lại những câu chuyện ông nghe được trên suốt quãng đường đời của mình, ông rút tỉa những chuyện kể từ Kinh Thánh và ông ghi lại những điều mắt thấy tai nghe thường nhật quanh mình. Tất cả những điều đó là nguyên liệu để ông viết nên những câu chuyện duyên dáng cho trẻ em. Ta có thể thấy Naftali trong truyện “Người kể chuyện Naftali và con ngựa Sus” chính là hình ảnh Singer khi còn thanh xuân và Gimpel trong “Gimpel ngốc nghếch” chính là hình ảnh của tác giả khi đã lớn tuổi. Cả hai nhân vật này đều là những người luôn mong muốn trở thành người kể chuyện sau khi trải qua nhiều sóng gió của cuộc đời: “Khi một ngày trôi qua, nó không còn đó nữa. Vậy thì nó còn lại gì? Không gì hơn một câu chuyện. Nếu như những câu chuyện không được kể lại hoặc những cuốn sách không được viết ra, con người sẽ sống như những con vật, chỉ sống cho hết ngày” (trích “Người kể chuyện Naftali và con ngựa Sus”). Ông xem việc kể lại những câu chuyện là sứ mệnh của đời mình, rằng trên đời này không hề thiếu những câu chuyện, chẳng qua là người ta không muốn kể hay không thể kể hết mà thôi.

Tập truyện Con dê Zlateh và những truyện khác gồm 36 truyện ngắn tiêu biểu trong kho tàng truyện ngắn cho trẻ em của Singer. Hầu hết các câu chuyện của Singer đều liên quan đến nguồn gốc Do Thái của ông: Những thành phố hay thị trấn mà người Do Thái sinh sống, những truyền thuyết Do Thái, những vị thần Do Thái, những cậu bé, cô bé Do Thái, những cô dâu, chú rể Do Thái, những con quỷ Do Thái… và nó vẫn quyến rũ bạn đọc khắp nơi, thậm chí được dịch ra rất nhiều ngôn ngữ. Chúng ta có thể đọc được những câu chuyện về những khu phố Do Thái ở Warszawa hồi đầu thế kỷ XX, hay những câu chuyện về các trưởng lão và dân làng ở Chelm hay thị trấn cổ kính Lublin; độc giả biết thêm về những nghi thức truyền thống của người Do Thái như trò chơi con quay và thắp nến trong lễ hội Hanukkah hay tục cắt bao quy đầu cho trẻ nhỏ mới ra đời… Ta bắt gặp hình ảnh quen thuộc trong Kinh Thánh: tổ phụ Abraham cùng đứa cháu tham lam Lot nơi thành phố tội lỗi Sodom, hay hình ảnh ông Noah trên chiếc thuyền lớn cứu mọi loài vật trong trận đại hồng thủy; và rất nhiều những câu chuyện thú vị khác nữa.

Tại Liên hoan phim Cannes 2019 vừa qua, đạo diễn Alejandro González Iñárritu – Chủ tịch Ban giám khảo nhận xét về bộ phim đoạt giải Cành Cọ Vàng (phim Ký sinh trùng của đạo diễn người Hàn Quốc Bong Joon-ho) rằng: “Tác phẩm kể vấn đề táo bạo, cấp thiết bằng giọng hài hước, nhẹ nhàng và không phán xét. Phim mang tính toàn cầu dù kể câu chuyện địa phương. Chúng tôi bị quyến rũ khi xem nó.” Singer cũng có quan niệm tương tự như vậy trong sáng tác cho trẻ em, ông cho rằng: “Một nhà văn càng bám rễ sâu vào môi trường sống của mình thì càng được cảm nhận rộng rãi, càng mang tính dân tộc, và càng được phổ biến ra thế giới.” Rõ ràng, yếu tố địa phương là bản sắc trong bất kỳ sáng tác nào, không phân biệt văn chương hay điện ảnh. Nó thu hút sự quan tâm và tìm hiểu của độc giả với những nét văn hóa đặc trưng và từ đó lan tỏa rộng rãi.

Trẻ em luôn đặt những câu hỏi như: Ai đã tạo ra thế giới? Ai đã dựng nên trái đất, bầu trời, con người, muông thú? Bầu trời cao ra sao? Lòng đất sâu thế nào? Bên kia thế giới là gì? Tại sao mọi người được sinh ra? Rồi tại sao họ chết đi? v.v… và những câu chuyện của Singer giải đáp những câu hỏi đơn giản nhưng rất khó trả lời đó. Những thông điệp và những bài học mà Singer truyền tải qua các câu chuyện thường đơn giản nhưng sâu sắc: Những đứa trẻ không vâng lời sẽ bị những hình phạt nhẹ nhàng nhưng đáng nhớ, ngược lại những đứa trẻ tốt bụng sẽ nhận được những phần thưởng xứng đáng; tình yêu mến con người, yêu quý thiên nhiên, yêu thương loài vật, tính trung thực, sự chân thành, chăm chỉ, tinh thần học hỏi và sự nỗ lực của bản thân… luôn là thông điệp rất rõ ràng trong mỗi câu chuyện của Singer. Những bài học gần gũi như thế nhẹ nhàng đi vào lòng độc giả nhỏ tuổi và vun đắp tâm hồn chúng ngày một phong phú và thánh thiện.

Tác giả kết thúc tập truyện bằng tiểu luận “Tại sao tôi viết cho trẻ em”, có thể xem đó là Tuyên ngôn sáng tác của ông. Trong đó Singer lý giải lý do ông sáng tác truyện cho trẻ em, ông sáng tác chúng như thế nào, nguyên liệu cho những câu chuyện, những đề tài mà ông chọn để viết cho thiếu nhi… Và ông kết luận, “tôi viết không chỉ cho trẻ em mà còn cho các bậc cha mẹ của chúng nữa. Họ cũng là những đứa trẻ nghiêm túc.” Vâng, đọc những truyện ngắn cho trẻ em của Singer, người lớn chúng ta nhận ra mình cũng là những nhân vật người lớn trong đó và những bài học cho trẻ nhỏ cũng chính là những câu hỏi đặt ra cho mỗi chúng ta trong việc giáo dục con trẻ và hoàn thiện bản thân mình.

Tuổi thơ của trẻ em Việt Nam đầy ắp những câu chuyện cổ tích, huyền thoại nước Việt cùng những câu chuyện cổ của anh em nhà Grimm, của Andersen… Và trẻ em của chúng ta ngày nay sẽ có thêm nhiều trải nghiệm thú vị và hấp dẫn sau khi đọc những mẩu “Truyện cổ Singer” trong tập sách này.

Advertisements

One thought on “Isaac Bashevis Singer – Người kể chuyện tài hoa cho trẻ nhỏ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s