Zzz Review Số 2021: Về sự dịch

by Zét Nguyễn in Tạp chí

Thời gian đọc: 8 phút Để tiếp tục trong nỗ lực trở nên hữu hình bớt vô hình, xin được nhắc tên những người dịch đã góp mặt dù nhiều dù ít trong số này, mặc dù chắc phải quá nửa các tên trong ấy là clone, hoặc clone của clone, nhưng hãy tin rằng dưới những tầng lớp clone ấy, nói như các hiệp sĩ lang thang của Ý, phập phồng hít thở những bộ não và trái tim nhạy cảm với mỗi lời khen tiếng chê của các bạn.

Dịch&Bàn

Lawrence Venuti, Sự vô hình của người dịch (trích) (1995, 2008)

30/11/2021

Thời gian đọc: 93 phút Mục đích của cuốn sách này là tấn công vào sự vô hình của người dịch, qua một lịch sử của dịch thuật Anh ngữ đương đại và từ góc nhìn phản kháng lại nó. Và bằng việc xác định xem điều gì đã bị thống trị hoặc bị loại trừ trong quá khứ và bị che khuất trong sử học thông thường, một phân tích như vậy không chỉ có thể chất vấn các điều kiện văn hóa và xã hội xung quanh nó, mà còn đề xuất các điều kiện khác cần thiết lập trong tương lai.

Dịch giả Đăng Thư

Thuận – nhà văn, dịch giả

Dịch&Bàn

Dịch là hóa thân

30/11/2021

Thời gian đọc: 3 phút Viết là như bị nhốt xuống hầm, không biết phải đi đâu về đâu, hay hay dở, có lặp lại ai không, bao giờ mới xong. Ngược lại, dịch là có người dẫn đường: tác giả đi đâu tôi theo đấy, câu nào chưa hay tôi không chịu trách nhiệm, câu nào hay tôi không ngộ nhận là của tôi, câu nào khó hiểu tôi dừng lại tra cứu, hôm nay bận mai tôi dịch tiếp. Nói cách khác, tôi chỉ xin phép được “hóa thân” làm tác giả trong lúc dịch, xong việc tôi lại là tôi.

Dịch giả Uyên Thiểm

Dịch&Bàn

Dịch Kawabata từ tiếng Nhật

30/11/2021

Thời gian đọc: 11 phút Trong tiếng Nhật có từ “ngữ cảm”, từ này dùng để chỉ những sắc thái bên ngoài lớp vỏ ngữ nghĩa của từ, hoặc để nói về sự nhạy cảm ngôn ngữ của một người. Tôi may mắn vì làm nghề thông ngôn, được tiếp xúc với tiếng Nhật sống. Kinh nghiệm này giúp ích cho tôi rất nhiều trong việc mài giũa “ngữ cảm” của mình. Mặc dầu vậy, việc dịch Kawabata đối với tôi vẫn luôn là những thử thách lớn, ngay cả khi cuốn tôi đang dịch lúc này đã là cuốn thứ ba của ông.

Dịch giả Nguyễn Bích Lan

Dịch&Bàn

Người dịch hay kẻ tội đồ

30/11/2021

Thời gian đọc: 6 phút Suy cho cùng, nếu bạn là một người dịch văn học, vừa có những độc giả đọc sách với tâm thế tới bụi hoa hồng để ngắm, sẵn sàng rút hầu bao mua sách của bạn đều đặn, bỏ thời gian ra đọc chúng lại vừa có những nhà phê bình, những người thầy trời cho, kiên nhẫn chỉ cho bạn những khiếm khuyết trong sản phẩm của bạn với mục đích để bạn có thể làm ra những sản phẩm tương lai tốt hơn mà bạn chẳng phải trả một đồng thù lao, thì bạn còn kêu ca nỗi gì?

Dịch&Bàn

Đánh giá trong nghiên cứu dịch thuật (2020)

30/11/2021

Thời gian đọc: 21 phút Thực ra, đánh giá dịch là vấn đề gây tranh cãi không phải chỉ ở Việt Nam và nó cũng chẳng phải là vấn đề mới mẻ gì. Đây là vấn đề “cũng to to mà cũng lại cũ cũ”, có khi thiên hạ nghe cũng nhàm tai bởi chưa nghe cũng sẽ biết rồi cuộc luận bàn sẽ chẳng đi đến đâu cả. Đâu là bản dịch tốt, thế nào là bản dịch hay – vẫn cứ sẽ là một dấu chấm hỏi to đùng.

Một rổ lý thuyết

Friedrich Schleiermacher, Về các phương pháp dịch thuật (1813)

30/11/2021

Thời gian đọc: 56 phút Mục đích của dịch giả cần phải là mang đến cho độc giả chính những hình ảnh và niềm vui thích mà tác phẩm gốc có thể mang lại cho bộ phận người đọc có hiểu biết mà chúng ta vẫn hay gọi là “người sành sỏi”: ngôn ngữ ngoại quốc anh ta đã quen nhưng vẫn luôn còn lại chút gì xa lạ; tuy không còn như cậu học trò phải chiếu từng chi tiết nhỏ sang tiếng mẹ đẻ mới nắm được nội dung toàn thể, nhưng luôn ý thức về sự khác biệt giữa ngôn ngữ ấy và tiếng mẹ đẻ của anh ta, ngay cả khi vẫn vui thưởng thức vẻ đẹp của tác phẩm.

Itamar Even-Zohar, Vị trí của văn học dịch trong đa hệ thống văn chương (1990)

30/11/2021

Thời gian đọc: 13 phút Ta rất dễ cho rằng do văn học dịch nằm ở vị trí ngoại biên trong nghiên cứu văn học nên nó cũng vĩnh viễn chiếm vị trí ngoại biên trong đa hệ thống văn chương, song điều này hoàn toàn không đúng. Văn học dịch trở thành trung tâm hay ngoại biên, và vị trí này liên quan gì với văn vựng mang tính đổi mới (“nguyên cấp”) hay bảo thủ (“thứ cấp”), tùy thuộc vào nhóm đa hệ thống cụ thể đang được nghiên cứu.

José Ortega y Gasset, Nhục và Vinh của dịch thuật (1937)

30/11/2021

Thời gian đọc: 38 phút Viết hay chứng tỏ sự bạo dạn nhất định. Thế đó, nhưng người dịch lại thường là người rụt rè. Chính bởi khiêm nhường, người dịch mới chọn một công việc nhỏ bé ấy. Y đối mặt với một công cụ điều khiển khổng lồ là ngữ pháp và tập quán ngôn ngữ. Y sẽ làm gì với một văn bản bất kham?

Esther Allen, Dịch thuật, Toàn cầu hóa, và tiếng Anh (2007)

30/11/2021

Thời gian đọc: 40 phút Khi một tác phẩm được dịch sang tiếng Anh, nó không chỉ đơn giản là tiếp cận lượng độc giả là người bản ngữ — mà nó tiếp cận lượng độc giả toàn cầu. Do đó, một tác phẩm khi được dịch sang tiếng Anh có cơ hội lớn hơn trong việc được dịch sang nhiều ngôn ngữ khác. Và ngay cả khi không có bản dịch sau đó, một tác phẩm được viết bằng tiếng Anh hoặc được dịch sang tiếng Anh sẽ có cơ hội xâm nhập vào thị trường sách lớn nhất trên toàn cầu và có thể được nhiều người thuộc các nền tảng ngôn ngữ, quốc gia và văn hóa khác nhau đọc hơn một tác phẩm được viết hoặc dịch sang bất kỳ ngôn ngữ nào khác. Tiếng Anh là loại tiền tệ ngôn ngữ mạnh nhất trên thế giới.

Jenny Williams, Các lý thuyết về người dịch (2013)

30/11/2021

Thời gian đọc: 57 phút Trong chương này, chúng ta sẽ bắt đầu bằng việc nhận diện người dịch trong vai trò người xây dựng mạng lưới, đặc biệt trong bối cảnh những bước tiến gần đây mà công nghệ mới mang lại. Sau đó, chúng ta cùng xem lại những lý thuyết liên quan đến vai trò của người phiên dịch và sự hữu hình/vô hình của người (biên) dịch[1] (và sự dịch). Từ đây, chúng ta chuyển sang mổ xẻ những lý thuyết về quyền tác nhân và tính chủ quan, cũng như thảo luận những ảnh hưởng của lý thuyết hậu hiện đại lên quan điểm về người dịch. Tiếp đó, chúng ta sẽ quan sát người dịch qua lăng kính quản lý rủi ro và bàn về trách nhiệm đạo đức của người dịch trước khi khép lại chương này bằng việc khái quát các lý thuyết liên quan đến đào tạo người dịch.

Dịch thuật ở/trong/và/từ/của Đông Nam Á: Những cuộc gặp gỡ

by Ali Le in Dịch&Bàn

Thời gian đọc: 57 phút Trò chuyện với Lezhi còn khiến mình vững tin hơn vào một điều rằng mình chỉ cần tự tin là mình, chỉ cần làm tốt những điều mình được học, được biết, cần làm, cần viết, chẳng cần lo sợ không được chào đón hay phải thuộc về một nền văn hoá khác. Danh tính tốt đẹp nhất ấy là danh tính của mình khi là mình.

Trong số này

TIỂU LUẬN – NHẬN ĐỊNH
Sự vô hình của người dịch
Đánh giá trong nghiên cứu dịch thuật
Dịch thuật, toàn cầu hóa, và tiếng Anh
Nhục và vinh của dịch thuật
Dịch lại Lâu đài của Kafka
Nhuận dịch và sự mất giá
Về sự công nhận
Cuộc trình diễn không âm thanh
Các lý thuyết về người dịch
Lời thú nhận của một dịch giả manga
Các nguyên tắc dịch thuật của Lỗ Tấn
Dịch Kawabata từ tiếng Nhật
Phương trình Người viết-Người dịch
Vị trí của văn học dịch trong đa hệ thống văn chương
Người dịch hay kẻ tội đồ
Về các phương pháp dịch thuật
Dịch thuật ở/trong/và/từ/của Đông Nam Á
Chuyển động thông diễn
Những tranh cãi quanh việc dịch kinh Qur’an
Dịch thơ trong Chúa tể những chiếc Nhẫn
20 năm dịch thuật đầu thế kỷ 21

PHỎNG VẤN – BÀN TRÒN
Phê bình dịch: Phỏng vấn Tim Parks
Dịch giả Bình Slavická: Sự ngu ngốc của con người ở mọi nơi đều giống nhau
Bàn tròn về dịch thuật: Các lý thuyết về người dịch

DỊCH NGƯỢC
Nỗi buồn Bảo Ninh
Sáu năm những đứa trẻ chết già
Lạc trong Trần Dần

BÊN LỀ
Hợp đồng dịch sách văn học ở Anh như thế nào?

PHỤ LỤC
Sổ tay dịch giả văn học – PEN America (1999)

Dịch ngược

Nỗi buồn Bảo Ninh

by Hà Trang in Dịch&Bàn

Thời gian đọc: 47 phút Bản dịch tiếng Anh, vì vậy, trở thành một bản dịch thực dân nơi độc giả phương Tây đọc những gì họ muốn đọc về Việt Nam thay vì thực tế đa tầng đa nghĩa.

Những người dịch ra

Dịch&Bàn

Sự ngu ngốc của con người ở mọi nơi đều giống nhau, Švejk được khen ngợi ở Việt Nam: Phỏng vấn dịch giả Bình Slavická

30/11/2021

Thời gian đọc: 13 phút Tôi không dám nói rằng có tồn tại một thứ hài hước phổ quát, dễ hiểu ở bất kỳ nơi nào trên thế giới. Bởi lẽ sự hài hước bộc lộ cái riêng biệt về dân tộc này hoặc dân tộc kia và về văn hóa của dân tộc đó. Nhưng khi đọc Švejk, tôi có cảm giác rằng cuối cùng thì nó có tồn tại, rằng Švejk của Hašek có cái hài hước chung. Sự ngu ngốc của con người ở mọi nơi đều giống nhau.

Dịch&Bàn

Pierre Assouline, Thân phận dịch giả (trích) (2011)

30/11/2021

Thời gian đọc: 68 phút Anh ta mới là người bị yêu cầu phải hoàn thành tốt công việc khó tin và đầy đam mê này mà không được chú ý, là người bị yêu cầu phải hút được thứ mật hoa tinh túy nhất ngay cả khi không được độc giả nhận ra; anh ta, con người khổ hạnh ấy, người anh hùng ấy, về thực chất là vô vụ lợi, sẵn sàng cống hiến hết sức chỉ để đổi lại một mẩu bánh mì rồi chìm vào ánh tà, vô danh và cao cả, một khi đã hoàn thành hành động đầy tính sử thi của mình. Dịch giả là vị hiệp sĩ lang thang cuối cùng, vị hiệp sĩ lang thang thực thụ của văn học.

  • Bàn tròn dịch thuật: Các lý thuyết về người dịch (2020)

    30/11/2021

    Thời gian đọc: 73 phút Dịch thuật giống như một trò chơi vương quyền, quyền trong tay của người dịch và người được dịch, quyền của nhà xuất bản được xuất bản đến đâu, quyền của người biên tập được biên tập và được cắt được sửa đến đâu, quyền của người đọc là được đón nhận nhưng phải đón nhận cái gì, thực sự có phải đón nhận toàn bộ nguyên tác hay chỉ là một sản phẩm bị chi phối bởi văn hoá, chính trị, người biên tập và người dịch. Đó là một quá trình giải thích tại sao dịch thuật đã đi rất xa so với câu chuyện tín đạt nhã ban đầu, mà nó nói về câu chuyện vai trò của dịch thuật trong xã hội cũng như vai trò của người dịch.

Đòi quyền lợi

Chi hội PEN tại Hoa Kỳ, Sổ tay dịch giả văn học (1999)

by Trịnh Lữ in Dịch&Bàn

Thời gian đọc: 41 phút Hơn lúc nào hết, nhiệm vụ trước mắt của các dịch giả văn học là khẳng định vị thế nghề nghiệp của mình và làm cho giới biên tập, xuất bản và các tác giả thấy rõ rằng dịch văn học xứng đáng được công nhận và tưởng thưởng bình đẳng như sáng tác văn học vậy.

Người góp mặt

Ali Le An Nhiên Bình Slavická Blue Phạm Chiêu Dương ChuKim Đăng Thư Đinh Trọng Nhân Hà Linh Hà Thế Giang Hà Trang Hoàng Anh Hoàng Hải K. Kim Cua Kim Ngân Kim Ngọc Lê Ngọc Bảo Lục Hương Miên Túc Nam Tử Ngân Xuyên Ngô Hà Thu Nguyễn An Lý Nguyễn Bích Lan Nguyễn Hà Nguyễn Hữu Gia Bảo Nguyễn Nhật Tuấn Nguyễn Quang Huy Nguyễn Quyên Nguyễn Thành Long Nguyễn Thúy Hạnh Nguyễn Tú Uyên Nguyễn Vân Hà Nguyễn Vinh Chi Nhật Phi Ong Phùng Phạm Anh Minh Phạm Phương Hiền Phạm Thu Hà Phùng Hồng Minh Thái Hòa Thi Hoa Thiên Nga Thiệu-Nam Thuận Thúy Thúy Hạnh Thùy Vũ Tố Hinh Trần Hải Yến Trần Tiễn Cao Đăng Trịnh Lữ Uyên Thiểm Vũ Ngọc Thăng Zét Nguyễn

Dịch&Bàn

Ai thừa nhận anh là dịch giả?: 20 năm dịch thuật đầu thế kỷ 21

30/11/2021

Thời gian đọc: 32 phút Hơn bao giờ hết, bắn người biên dịch diễn ra hằng ngày. Mọi hương hoa thì là của tác giả, nếu có vấp váp gập ghềnh ầu ơ ví dầu cầu dịch đóng đinh, thì kẻ bị bêu đầu chính là dịch giả. Của đáng tội bỏ tiền ra mua sản phẩm mà gặp sản phẩm lởm thì phải ngồi rate 1*. Nhưng sự vô hình của dịch giả lớn tới mức không ai đoái hoài khi họ làm tốt, và ngay khi có trục trặc thì chắc là do bản dịch thì phải?

Bên phía: Zzz Blog

Một năm đọc sách: 2021 – Những hồ nước, hoa cỏ, cây rừng

Muôn vàn tác phẩm là muôn vàn cây cối, có những cuốn sách là kỳ hoa dị thảo nhưng các kiệt tác đích thị lại là những hồ nước.

The Mountains Sing: Tiếng vọng hành tinh cô đơn

một cuốn Lonely Planet dưới bản dạng một tiểu thuyết

Shirley Jackson, Ta vẫn luôn sống trong lâu đài (trích)

Ta vẫn luôn sống trong lâu đài là một thiên cổ tích ớn lạnh mà đẹp đẽ dị thường.

Triết lý văn học – Triết lý y khoa

Kẻ suy đồi không phải lúc nào cũng thuộc về mẫu người tội phạm, đàng điếm, vô chính phủ, hoặc điên rồ ra mặt; họ thường là tác giả và nghệ sĩ.

Một năm đọc sách: 2021 – Đi tìm nhà văn của những nhà văn

Sai lầm của chúng ta là đứng trước một bản nhạc mà ta lại lăm lăm dao nhọn thô lậu của lý trí những mong phẫu thuật được nó, tưởng rằng đó là cách tốt nhất để thấu hiểu được giai điệu thần kỳ.